ปราโมทย์ อนันต์วราพงษ์

วันนี้เป็นวันแรก (20 กันยายน 2564) ที่ประเทศไทยมีการฉีดวัคซีนให้เก็บเด็กอายุระหว่าง 10-18 ปี ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในวัยที่กำหลังศึกษาอยู่ในระดับมัธยมศึกษา โดยการฉีดในวันนี้นับว่าเป็นการฉีดให้กับเด็กปกติที่ไม่ใช่กลุ่มเสี่ยงแต่เป็นไปตามความสมัครใจ วัคซีนที่ใช้เป็นของจีนที่ยังไม่ได้รับการรับรองจากทาง สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ประเทศไทย ในวันที่เริ่มการฉีดให้กับเด็กกลุ่มนี้ ดังนั้นการฉีดวัคซีนในวันนี้จึงถือเป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยไป แต่ก็มีเด็กไปฉีดกันเยอะพอสมควร อีกทางหนึ่งรัฐบาลก็กำลังเตรียมฉีดวัคซีนให้กับเด็กปกติอายุ 12-18 ปี ด้วยวัคซีนที่ผ่านการรับรองจาก อย. ให้ทำการฉีดเด็กกลุ่มนี้ได้ แต่น่าจะเริ่มต้นในเดือนหน้า (ตุลาคม 2564) สิ่งเหล่านี้กลายเป็นความหวังในการกลับคืนสู่ห้องเรียนอีกครั้งหลังจากเด็กๆ ทำการเรียนออนไลน์อยู่บ้านนานนับปี

หากทุกอย่างเป็นไปตามกำหนดเวลาคาดว่าเดือนพฤศจิกายน 2564 เด็กๆ จะได้กลับเข้าห้องเรียน กลับไปเรียนที่โรงเรียนกัน นั่นหมายความว่าเด็กๆ อยู่บ้านเรียนออนไลน์กัน 10 เดือนเต็ม นับจากปลายเดือนธันวาคม 2563 (อาจจะเฉพาะเด็กๆ ในกรุงเทพฯ หรือกลุ่มจังหวัดในพื้นที่สีแดงเข้ม แต่ก็ถือว่าเป็นเด็กจำนวนมาก) มาดูกันว่าการศึกษาในยุค New Normal จะมีการเปลี่ยนแปลงไหม

1) อาจจะไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงเพราะโรคระบาดโควิด-19 ไม่ใช่การเกิดโรคระบาดครั้งแรกในโลก เคยเกิดขึ้นมาแล้วหลายโรคหลายครั้ง ดังนั้นหลังจากเวลาผ่านไปจนเกิดภูมิคุ้มกันหมู่ ทุกสิ่งอย่างก็จะกลีบมาเหมือนเดิมเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น และโรคระบาดครั้งนี้ก็จะถูกบันทึกเป็นเพียงสภาวะการเกิดโรคระบาดครั้งใหญ่อีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์โลกร่วมกัน แต่ข้อมูล แง่มุมอาจจะเยอะกว่าครั้งก่อนๆ หน่อย เพราะข่าวสารมากมายเหลือเกิน

2) เกิดการเปลี่ยนแปลงเพราะผลกระทบด้านเศรษฐกิจ ต้องยอมรับว่าการเกิดโรคระบาดโควิด-19 ส่งผลกระทบกับเศรษฐกิจในภาพรวมสูงกว่าโรคระบาดครั้งใดๆ เพราะมาเกิดในยุคโลกไร้พรมแดน (Globalization) พอดีมีการเดินทางทำธุรกิจทั่วโลก การแพร่ระบาดจึงเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วแถมเกิดขึ้นในจุดที่สำคัญทางเศรษฐกิจเป็นส่วนใหญ่ซะด้วย เพราะการเดินทางของผู้คนเป็นการนำพาเชื้อโรคไป และแน่นอนการป้องกันและการกำจัดเชื้อโรคที่ดีที่สุดคือการล็อกดาวน์จำกัดการเดินทาง แต่สิ่งที่ตามมาจากการล็อกดาวน์ก็คือเศรษฐกิจหดตัวจนเกิดการปิดกิจการ หรือบ้างก็พยายามประคับประคองธุรกิจให้ผ่านวิกฤตนี้ไปให้ได้

หลายกิจการปิดตัวไป หลายกิจการก็รอเวลาซึ่งในการรอเวลาของหลายแห่งเห็นมีการเตรียมพร้อมในการกลับสู่ช่งเวลาเศรษฐกิจขาขึ้น (ไม่รู้จะนานแค่ไหนตอนแรกก็คาดว่าไม่เกินหนึ่งปี บางกระแสก็ลากยาวสามถึงห้าปี) ซึ่งหากวันนั้นมาถึงกิจการที่มีการปรับตัวและเตรียมพร้อมน่าจะเติบโตได้ดีเพราะคู่แข่งที่สู้ต่อไม่ไหวปิดตัวไปเยอะทีเดียว

ผลกระทบด้านเศรษฐกิจส่งผลเป็นลูกโซ่ต่อการศึกษาในแง่ทักษะ อาชีพ เพราะในอนาคตทักษะ อาชีพจะถูกปรับตัวตามธุรกิจที่เกิดดับรวดเร็ว บางอาชีพอาจจะหดหายไป บางอาชีพที่เคยบลูมก็อาจซาลง อาทิเช่น การท่องเที่ยว อาชีพที่เคยเข้าถึงยากอาจจะมีการเข้าถึงมากขึ้น เช่นวิทยาศาสตร์สุขภาพ หรือแม้แต่ด้านเทคโนโลยีก็จะมีคนเข้าสู่อาชีพเหล่านี้ง่ายขึ้น เพราะช่วงล็อกดาวน์โควิดผู้คนเรียนรู้การเอาเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้งานในชีวิตประจำวันมากขึ้นจนเรียนรู้ถึงการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีนั้น

ผลกระทบด้านเศรษฐกิจทำให้คนมีรายได้ลดลง หลังโรคระบาดอาจจะต้องฟื้นตัวทางด้านเศรษฐกิจ การส่งบุตรหลานศึกษาต่ออาจจะมีรูปแบบเปลี่ยนไป เช่นอาจจะเลือกเรียนเป็นอาชีพเฉพาะทางแล้วรับใบประกาศนียบัตรไปทำงานโดยตรง เพราะหากจบปริญญาตรีในปัจจุบันก็ไม่ได้รับรองว่าจะมีงานทำแถมผู้สำเร็จการศึกษาในช่วงสองสามปีนี้ก็ยังต่อคิวรองานกันอยู่จำนวนหนึ่ง การปรับตัวของอาชีพทำให้คนเรียนรู้ว่าทักษะหนึ่งๆ ไม่สามารถทำงานได้นานอีกต่อไป จะต้องมีการเปลี่ยนทักษะไปตลอดแม้จะเป็นวัยทำงานก็ตาม ทำให้เกิดรูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อ Reskill หรือ Upskill เกิดขึ้น

3) ผลกระทบด้านค่านิยม จากการที่เด็กๆ เรียนออนไลน์อยู่บ้าน นับว่ามีความเหลื่อมล้ำให้เห็นกันพอสมควรตามที่เห็นเป็นข่าวอยู่เนืองๆ แต่สิ่งหนึ่งคือเด็กๆ ทุกคนเกิดการเรียนรู้รูปแบบการศึกษาแบบใหม่แบบเฉียบพลัน เด็กส่วนหนึ่งปรับตัวทันและเรียนรู้การเปลี่ยนแปลงได้ดีพอสมควร ดังนั้นในอนาคตหลังจากหมดโรคระบาดเชื่อว่าจะส่งผลกระทบต่อค่านิยมและแนวคิดทางการศึกษาในระยะยาวแน่นอน

4) สำหรับระดับอุดมศึกษาช่วงนี้จะมีเด็กรอจบการศึกษากันอยู่จำนวนหนึ่ง สาเหตุเพราะการเรียนออนไลน์ทำให้วิชาด้านปฏิบัติการบางวิชาสะดุด ส่งผลให้หลายคนจบการศึกษาล่าช้า ในขณะที่การรับนักศึกษาใหม่ในระบบ TCAS 64 ทางมหาวิทยาลัยแทบจะไม่เคยเจอผู้สมัครเข้าเรียนกันเลยใช้รูปแบบการรับสมัครแต่ละรอบเป็นแบบออนไลน์ตลอด แถมเปิดเทอมแรกของปีการศึกษาเป็นการเรียนแบบออนไลน์ซะเป็นส่วนใหญ่ ทำให้มีนักศึกษาใหม่หลายคนลงทะเบียนเรียนหลายที่พร้อมกัน เพราะพวกเขาสามารถขอผ่อนผันค่าเล่าเรียนตามสถานการณ์วิกฤตโควิด-19 ไปจนถึงปลายเทอม ทำให้ระบบ TCAS 64 ดูเหมือนจบไปแล้วแต่ยังไม่จบ เนื่องด้วยเด็กบางคนยังคงเลือกที่เรียนอยู่เพราะไปสมัครติดทั้งระบบสอบคัดเลือกตรง+ระบบ TCAS แล้วทดลองเรียนออนไลน์กันไปพร้อมกันในช่วงเทอมแรก

นักศึกษาที่จบไปช่วงนี้หลายคนไม่สามารถทำงานตามสายงานที่เรียนได้เนื่องจากเศรษฐกิจซบเซาตำแหน่งงานที่รับลดน้อยลง หลายคนต้องไปทำอาชีพที่ไม่เกี่ยวข้องเลยแต่ยังมีความต้องการไปพลาง บางคนต้องหันไปทำอาชีพส่งอาหาร นักศึกษาที่กำลังจะจบเริ่มตระหนกในอนาคตการทำงานว่าจะยังมีตำแหน่งงานให้สมัครมากน้อยเพียงไร

ตอนนี้หลายมหาวิทยาลัยเริ่มประกาศรับสมัคร TCAS 65 รอบ Portfolio กันแล้ว นั่นหมายถึงการรับสมัครนักศึกษาในปีการศึกษาใหม่ 2565 เริ่มต้นขึ้นแล้ว

สำหรับระดับมหาวิทยาลัยที่ยังเป็นระบบราชการ เผลอนิดเดียวจำนวนพนักงานมหาวิทยาลัยเพิ่มขึ้นมากกว่า 75% ทำให้เหลือจำนวนข้าราชการลดลง และยิ่งลดลงรวดเร็วขึ้นในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าเพราะเข้าคิวเข้าสู่วัยเกษียณ ในยุค new normal มหาวิทยาลัยในระบบที่เหลืออยู่จะพากันพาเหรดออกนอกระบบเพื่อให้ พรบ. ใหม่สามารถบริหารงานได้คล่องตัวขึ้น เพราะหากไม่ออกนอกระบบก็จะเหมือนออกอยู่กลายๆ เพราะสุดท้ายคนทำงานก็จะเหลือเพียงพนักงานมหาวิทยาลัยที่ไม่ใช่ข้าราชการอยู่ดี (การที่พนักงานมหาวิทยาลัยมาบริหารงานแบบราชการจ๋าเลยไม่น่าจะดี)

เมื่อปีที่แล้วผมเขียนเรื่องการศึกษาหลังยุคโควิด-19 ผ่านมุมมองนามปากกา “ปม อนันต์”

การศึกษาไทยหลังยุคโควิด-19 จะเป็นอย่างไร?

ผลกระทบจากการแพร่ระบาดโรคโควิด-19 อยู่กับพวกเราเนิ่นนานจนใกล้จะครบปีในอีกสองถึงสามเดือนข้างหน้า ส่งผลกระทบแทบทุกด้านทั่วทุกมุมโลก ไม่เว้นแม้แต่ด้านการศึกษา เพียงแต่ทว่าผลกระทบใดๆ ที่เกิดขึ้นในวงการศึกษานั้นมักจะไม่ส่งผลแบบเฉียบพลันทันตาเห็น ผลกระทบนั้นจะใช้ระยะเวลานานหลายปีทีเดียวจึงจะเห็นผลที่เกิดขึ้นตามมา

ก่อนเกิดโรคระบาดโควิด-19 หากท่านใดวัยใกล้ผมหน่อยจะมองเห็นว่าการศึกษาไทยมีการเปลี่ยนแปลงใหญ่ๆ ที่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงระยะยาวอยู่หลายเรื่อง เริ่มตั้งแต่ยุคสมองไหลคือประมาณช่วงปี 2530 กว่าๆ ที่ประเทศไทยประกาศตัวเป็นประเทศอุตสาหกรรมใหม่ (NICs) ตั้งเป้าเป็นเสือตัวที่ 5 ในภูมิภาคเอเชียซึ่งหากย้อนกลับไปดูเราก็เข้าไปอยู่ในโซนที่ตั้งเป้าไว้เหมือนกัน ช่วงเวลานั้นส่งผลกระทบต่อระบบการศึกษาที่เห็นได้ชัดคือเกิดสภาวะที่เรียกว่าสมองไหลคืออาจารย์ที่เก่งๆ ถูกภาคอุตสาหกรรมดึงดูดออกไปทำงานด้วยค่าตอบแทนที่สูงกว่าเป็นอาจารย์หลายเท่า นอกจากนั้นค่านิยมในการจบการศึกษาสูงๆ เพื่อมาเป็นอาจารย์ก็เริ่มเปลี่ยนไปกลายเป็นจบสูงๆ ไปทำงานบริษัทแทน แต่ผลกระทบต่อระบบการศึกษาด้านลบวันนั้นไม่ส่งให้เกิดการเปลี่ยนแปลงมากนักด้วยจำนวนเด็กที่ต้องการเข้าสู่ระบบการศึกษายังเยอะกว่าความสามารถในการรองรับของสถานศึกษา ในทางกลับกันกลับเกิดผลกระทบด้านบวกซะด้วยคือการเปิดสาขาวิชาใหม่ๆ เพื่อรองรับงานในอุตสาหกรรมทำให้เกิดสาขาวิชา ภาควิชา คณะวิชา รวมถึงการเปิดมหาวิทยาลัยใหม่ๆ ตามมามากมาย

ปรากฏการณ์ต่อมาเกิดขึ้นในอีกไม่ถึงสิบปีถัดมาคือวิกฤตต้มยำกุ้ง ช่วงปี 2540 ที่นับว่าเป็นวิกฤตเศรษฐกิจที่ส่งผลกระทบต่อการศึกษาสูงมากในปัจจุบัน เพียงแต่ว่าระยะเวลาในการส่งผลกินเวลาตามระดับชั้นของการศึกษา วิกฤตต้มยำกุ้งทำให้ค่านิยมในการมีลูกของคนไทยเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน ด้วยวิกฤตเศรษฐกิจที่ทำให้ดูเหมือนว่ามีลูกมากจะยากจน ทำให้สังคมไทยมีขนาดครอบครัวที่เล็กลง พ่อแม่เริ่มมีลูกแค่หนึ่งถึงสองคน ซึ่งต่างจากอดีตมากที่มีลูกครอบครัวละเจ็ดถึงแปดคน หนำซ้ำยังเกิดค่านิยมที่แต่งงานอยู่กินแบบไม่มีลูกเกิดขึ้นในช่วงเวลานั้น การเปลี่ยนค่านิยมการมีลูกนี้ทำให้สังคมไทยหันเหเข้าสู่สังคมผู้สูงวัยนับตั้งแต่ปีนั้น โดยสัดส่วนของผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นตามลำดับจนปัจจุบันเข้าใกล้สังคมผู้สูงวัยแบบสมบูรณ์เต็มที

การส่งผลกระทบเริ่มมองเห็นได้ชัดขึ้นมาในอีก 10 ปีต่อมา คือปี 2550 ช่วงนั้นประเทศไทยมีการเพิ่มขึ้นของสถานศึกษารวมถึงจำนวนมหาวิทยาลัยเรียกได้ว่าเป็นดอกเห็ด ซึ่งสวนทางกลับเส้นกราฟจำนวนนักเรียนนักศึกษาที่มีแนวโน้มค่อยๆ ถดถอยลดลง จนเส้นกราฟจำนวนนักเรียนและนักศึกษามาตัดกับจำนวนที่นั่งในมหาวิทยาลัยประมาณปี 2556

ดังจะเห็นว่าการส่งผลกระทบค่อยๆ เกิดขึ้น แถมจากเหตุการณ์ที่ต่างกันในอดีตแต่ส่งผลเรื่องเดียวกัน ทำให้เหมือนกับทฤษฎีกบต้ม คือน้ำในหม้อไม่ร้อนทันทีแต่จะค่อยๆ ร้อน ทำให้บุคลากรในระบบเหมือนยังอยู่ใน Comfort zone กันอยู่ ตัวเลขเก้าอี้ว่างในโรงเรียนประถม มัธยม เกิดขึ้นก่อนหน้า แต่ก็ไม่ได้เป็นข่าวมากนักเพราะยังเป็นระดับปฐมวัยและเตรียมเข้าสู่อุดมศึกษา เกิดโรงเรียนขนาดเล็กเพิ่มขึ้นและเล็กลงจนบางโรงเรียนเหลือเด็กทุกชั้นปีเพียงสิบกว่าคนก็มี ข่าวเริ่มหนาหูขึ้นเมื่อเก้าอี้ว่างในระดับอุดมศึกษาเกิดขึ้นหลังวิกฤตต้มยำกุ้งประมาณ 20 ปี คือปี 2560 หมายถึงเด็กเกิดในช่วงปีนั้นเริ่มเข้าสู่ระดับอุดมศึกษาที่มีจำนวนมหาวิทยาลัยเป็นดอกเห็ดเปิดรอรับอยู่ ทำให้กราฟเลยจุดตัดที่สมดุลสู่ช่วงที่สถานศึกษาต้องปรับตัวจริงจัง เพราะผลกระทบที่ค่อยๆ เกิดขึ้นทำให้อุณหภูมิของน้ำในหม้อต้มร้อนใกล้เดือดเต็มที

ผีซ้ำด้ามพลอยที่ไม่มีใครคาดคิดว่าจะเกิดโรคระบาดอุบัติใหม่ขึ้น การมาของโรคระบาดโควิด-19 ทำให้ผลกระทบต่อระบบการศึกษามีสภาวะเฉียบพลันมากขึ้น ระหว่างที่มหาวิทยาลัยกำลังปรับตัวโดยอาศัยวลี Disruptive Technology มากระตุ้นให้เกิดการปรับตัวซึ่งแรกๆ ก็มีการถามถึงที่มาและความหมายของวลีดังกล่าวเพื่อพยายามจะอยู่ใน comfort zone ให้นานที่สุด แต่จู่ๆ โควิด-19 ก็มาฉุดให้เกิดการปรับตัวทันทีทันใดโดยไม่ต้องถามอะไรทั้งสิ้น ประเทศถูก lock down สถานศึกษาถูกปิด work from home ประชุมออนไลน์ เรียนออนไลน์ สื่อออนไลน์ สารพัดกลยุทธ์สู่การปรับตัว

ปัจจุบันต้องยอมรับว่าการแข่งขันทางการศึกษาได้เกิดขึ้นอย่างรุนแรงประเภทที่ว่าใครดีใครอยู่ เพราะดูจากแนวโน้มแล้วไม่ต้องคิดวิเคราะห์ก็คงเห็นภาพว่าจำนวนเก้าอี้ว่างจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ หากยังคงจัดการศึกษาแบบเดิมๆ อยู่ เพราะว่าการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้ยังมีการเปิดหลักสูตรใหม่ๆ มารองรับอย่างต่อเนื่อง

การเข้ามาของเทคโนโลยีสมัยใหม่ช่วยให้การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดในห้องเรียนอีกแล้ว แหล่งความรู้ขนาดใหญ่มหึมาไปอยู่ในเครือข่ายคอมพิวเตอร์ที่สามารถเข้าถึงได้สะดวกทุกช่องทางแม้แต่มือถือราคาถูก การสอนออนไลน์ การใช้สื่อออนไลน์ สิ่งเหล่านี้มาเปลี่ยนค่านิยมของการเรียนรู้ให้คนรุ่นใหม่หันมาเรียนรู้ผ่านช่องทางใหม่ๆ ประกอบกับภาวะที่ตำแหน่งงานและภาระงานมีการผันผวนไปตามการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี เลยกระตุ้นให้คนในวัยทำงานต้องมีการเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ เพื่อใช้ในการทำงานเพิ่มขึ้น สถานประกอบการเริ่มรับคนทำงานตามทักษะที่ต้องการใช้ในการทำงานมากกว่าคุณวุฒิการศึกษา

ปัญหาที่เกิดจากครูอาจารย์ดังที่เห็นเป็นข่าวรายวันหน้าจอทีวี การทำร้ายเด็ก การละเมิดทางเพศ เป็นต้น ล้วนบ่มเพาะมาจากเมื่อครั้งเกิดสภาวะสมองไหล ทำให้อาชีพครูถูกมองข้ามประกอบกับเงินเดือนครูอาจารย์น้อยเมื่อเทียบกับบางอาชีพ สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำในหลายๆ ปัจจัย จนส่งผลต่อคุณภาพการจัดการศึกษา หรืออาจจะกล่าวได้ว่าส่งผลต่อคุณภาพของครูอาจารย์ตามมาก็ได้

การจัดลำดับสถานศึกษาเริ่มถูกจับตามองและนักเรียนนักศึกษาที่พอมีทางเลือกก็จะเลือกเรียนในสถานศึกษาที่มีลำดับต้นๆ ก่อน ดังนั้นหากไม่สามารถจัดการปัญหาความเหลื่อมล้ำลงได้หมดการหดตัวลดลงของสถานศึกษาก็จะเป็นเหมือนการกุดหางไปสู่หัวแน่นอน

ในอีก 10 ปี ข้างหน้า ช่วงปี 2570 การศึกษาน่าจะเป็นเพียงการสร้างทักษะหนึ่งทักษะใดเพื่อการนำไปใช้ทำงานในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น เพราะทักษะงานจะมีการเปลี่ยนแปลงไปตามเทคโนโลยีตลอดเวลา การเข้าถึงการศึกษาเชิงกายภาพจะลดลงเมื่อเทียบกับการเข้าถึงแบบเสมือนจริง ระยะเวลาในการเรียนทักษะต้องยืดหยุ่นตามความสามารถของผู้เรียนแต่ส่วนใหญ่ต้องเป็นหลักสูตรระยะสั้นที่สุด ใบปริญญาบัตรในหลักสูตรระยะยาวจะได้รับความนิยมลดลง

แท้จริงแล้วแนวโน้มต่างๆ เป็นไปตามแนวทางที่กล่าวมานี้มานานหลายปีแล้วดังที่ได้มีการเตือนเกี่ยวกับ Disruptive Technology ก่อนหน้านี้ เพียงแต่ว่าโรคระบาดโควิด-19 มาผสมโรงและเป็นตัวเร่งให้การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเร็วขึ้นเท่านั้นเอง

หมายเหตุ เมื่อสิบปีก่อนมีเพื่อนร่วมงานท่านหนึ่งเคยบอกผมว่า “ผมก็เห็นว่ามีนักศึกษาอยู่นี่ครับ” ซึ่งคำกล่าวนี้ไม่สามารถเถียงเขาได้เลยเพราะความหมายของเขาคือมีนักศึกษามาเรียนเพียงคนสองคนก็ต้องสอนเพราะเป็นจรรยาบรรณวิชาชีพ (ที่ยังคงทำให้อาจารย์มีอาชีพ) สาขาของเพื่อนร่วมงานผมท่านนั้นแต่ก่อนเคยรับสมัคร 40 คน มีคนมาสมัครหลักหลายร้อยคน ต่อมากลายเป็นหลักร้อยจนถึงหลักสิบคน ปัจจุบันรับสมัคร 40 คน ต้องคอยลุ้นให้มาสมัครให้ถึง 20 คน แทบทุกปี (ก็ยังถือว่ามีคนอยู่แน่นอนหากบอกว่าคนเดียวก็ต้องสอน ผมชอบอยู่แล้วเพราะยังคงได้รับเงินเดือนอยู่)

ผมบันทึกมุมมองนี้ไว้ในเพจที่เป็นนามปากกา (ปม อนันต์) เพื่อหวังให้เรื่องดังกล่าวเป็นเพียงนิยายปรัมปราอย่าได้เป็นเรื่องจริงเลย โอมเพี้ยง!

ภาพประกอบไม่เกี่ยวกับเรื่อง ผมแค่เพียงชอบจุดตัดที่เป็น power matching ที่เป็นจุดให้กำลังงานสูงสุดเท่านั้นเอง

ปม อนันต์ 2 ตุลาคม 2563

ปราโมทย์ อนันต์วราพงษ์ ครูช่าง @เทคนิคกรุงเทพฯ 20 กันยายน 2564

ท่านที่สนใจอ่านบทความที่ผมเขียน สามารถเปิดไปอ่านได้ในหน้าที่ 16 และ 17

ในการจัดการศึกษาควรเป็นแบบเชิงปริมาณหรือเชิงคุณภาพ ผมเองมาเป็นอาจารย์เมื่อ 30 ปีที่ผ่านมา จำได้ดีว่าสมัยก่อนการรับสมัครนักศึกษาใหม่ใช้ระยะเวลาไม่เกิน 2 เดือน (รับสมัครกันเพียงรอบเดียว) เริ่มตั้งแต่การขายใบสมัครเพราะในสมัยนั้นระบบออนไลน์ยังไม่มี ผู้สนใจสมัครเข้าศึกษาต่อต้องซื้อใบสมัครพร้อมเล่มระเบียบการการรับสมัครเข้าศึกษาต่อ ช่วงเวลาการรับสมัคร วันสอบข้อเขียน วันสอบสัมภาษณ์ และวันประกาศผลการสอบเข้าศึกษาต่อ ในสมัยนั้นการรับสมัครนักศึกษาจะมีอัตราการแข่งขันเพื่อเข้าศึกษาต่อเป็นหลายเท่าตัวแต่ละสาขาก็จะมีการแข่งขันด้านคุณภาพ ความนิยม และความมีชื่อเสียงของสาขาจากสัดส่วนของผู้สมัคร สัดส่วนยิ่งสูงยิ่งถูกจัดว่าสาขานั้นมีคุณภาพซึ่งผมเองก็ไม่แน่ใจว่าจริงตามนั้นไหม แต่คิดว่าอย่างน้อยก็สามารถกรองคนเข้าศึกษาต่อให้มีคุณลักษณะที่คล้ายคลึงกันมากที่สุด ทำให้การศึกษาในยุคนั้นบริหารจัดการง่าย เพราะผู้เรียนมีคุณลักษณะคล้ายกันจากการทำข้อสอบชุดเดียวกันอาจารย์ที่สัมภาษณ์ชุดเดียวกัน

ตัดภาพกลับมาในปัจจุบันนี้การรับสมัครนักศึกษาใช้ระยะเวลาเกือบ 9 เดือน (รับกันหลายรอบมาก) เรียกได้ว่าถ้าเริ่มตั้งครรภ์กว่าการรับสมัครจะสิ้นสุดลงก็ครบกำหนดคลอดลูกพอดี ทุกอย่างดำเนินการในรูปแบบออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็นการกรอกใบสมัครออนไลน์ การศึกษาระเบียบการบนเอกสารออนไลน์ การชำระค่าสมัครสอบออนไลน์ การเข้ามาที่สถานศึกษาเหลือเพียงการมาสอบข้อเขียนที่เหลือเพียงบางแห่งเท่านั้น (หลายสถาบันก็ไม่มีการสอบข้อเขียนกันแล้ว) การสอบสัมภาษณ์ที่บางที่ก็ทำเป็นแค่เพียงพิธีการ (เพราะจำนวนผู้สมัครน้อยกว่าจำนวนแผนที่ต้องการรับ) สุดท้ายการประกาศผลสอบก็เป็นแบบออนไลน์ เพียงแต่ในระยะเวลา 9 เดือนจะแบ่งการรับสมัครออกเป็นรอบๆ จำนวนรอบมากน้อยอยู่ที่จำนวนผู้สมัครเข้าในแต่ละสถาบัน บางสถาบันเปิดรอบแรกๆ แล้วเต็มเลย จำนวนรอบก็ไม่มาก บางสถาบันเปิดแล้วผู้สมัครน้อยก็เพิ่มจำนวนรอบเข้าไปจนกว่าจะหมดเวลาบางสถาบันแม้นเปิดเทอมแล้วยังรับสมัครแบบ walk in ก็มี สัดส่วนผู้สมัครลดน้อยลงสิ่งที่ตามมาคือความหลากหลายของคุณลักษณะของผู้เรียนเพราะไม่สามารถคัดเลือกให้คุณลักษณะเป็นไปในทิศทางเดียวกันได้ (มีทั้งเด็กที่เก่งมากและเก่งน้อยกว่า มีเด็กที่ค้นพบตัวเองว่าอยากเรียนสาขานี้กับเด็กที่ยังไม่รู้ว่าอยากเรียนอะไรกันแน่ เป็นต้น ล้วนมาอยู่ร่วมกันในห้องเดียวกัน) การจัดการเรียนการสอนก็ยากไปตามความหลากหลายนั้น

ว่าด้วยเรื่องของคุณภาพในยุคสมัยที่ Demand มากกว่า Supply (อดีตนานมาแล้ว) ไม่น่ากังวลเท่าไหร่ เพราะหากกระบวนการผลิต (Process) มีความผิดเพี้ยนหย่อนยานไปบ้างคุณภาพผลผลิตบัณฑิตที่ออกมาก็ยังได้รับการตอบสนองที่น่าพึงพอใจอยู่ตลอดเวลา

ความย้อนแย้งในเรื่องเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพมาเกิดขึ้นในวันที่เกิด Over Supply ของสถานศึกษา (ปัจจุบัน) เลยเกิดการแข่งขันแบบกลับด้านขึ้น (ในอดีตสถานศึกษาเป็นผู้เลือกเด็ก กลับกลายมาเป็น ปัจจุบันเด็กเป็นผู้เลือกสถานศึกษา) ซึ่งแน่นอนว่าการแข่งขันเพื่อความอยู่รอดมักไปผูกกับเรื่องรายได้จากการจัดการศึกษาและสุดท้ายก็นำไปสู่การเน้นเชิงปริมาณไปโดยไม่รู้ตัว (สถานศึกษาที่เก่าแก่หลายแห่งคิดว่าเชิงคุณภาพยังคงอยู่แท้จริงแล้วสองสิ่งนี้มักจะแปรผกผันกัน) เราลองมาจับคู่อาจารย์กับนักศึกษาดูเล่นๆ

ถ้าอาจารย์เชิงคุณภาพมาเจอนักศึกษาเชิงคุณภาพ คู่นี้ไปกันได้ด้วยดีแน่นอนและจะสามารถสร้างสรรค์ผลงาน นวัตกรรมออกสู่สังคม สร้างชื่อเสียงในสถานศึกษานั้นๆ ต่อๆ ไป บรรยากาศนี้มักพบในสถานศึกษาที่ยังคงมีอัตราการแข่งขันเข้าศึกษาต่อ

ถ้าอาจารย์เชิงคุณภาพมาเจอนักศึกษาเชิงปริมาณ คู่นี้คู่กัดหนักไปทางไร้ความสุขทั้งคู่อาจารย์ก็รู้สึกว่านักศึกษาไม่ได้ดั่งใจ นักศึกษาก็จะว่าอาจารย์ใจร้าย สุดท้ายจบลงที่โศรกนาฏกรรม การล้มหายตายจากในฝั่งนักศึกษาด้วยการสอบตก ติดเอฟ ลาออกหรือไม่ก็พ้นสภาพ

ถ้าอาจารย์เชิงปริมาณมาเจอนักศึกษาเชิงคุณภาพ คู่นี้ไปกันได้ด้วยดีคล้ายคู่แรกแต่ไร้นวัตกรรมใหม่ๆ อาจจะมีนักศึกษาบางคนไม่ชอบใจแต่ด้วยความเป็นนักศึกษาหากไม่มีการคุกคามจริงๆ ได้เกรดแล้วก็สบายใจไปความรู้ไปหาเอาในอนาคต ยกเว้นแต่นักศึกษาที่มีความคาดหวังสูงมากๆ อาจจะลาออกย้ายหาที่เรียนใหม่

ถ้าอาจารย์เชิงปริมาณมาเจอนักศึกษาเชิงปริมาณ คู่นี้พาไปสู่ความถดถอยอย่างไม่รู้เนื้อรู้ตัวเพราะว่าเชิงปริมาณยังคงอยู่ไม่มีการตกออกอยู่กันไปวันๆ บรรลุวัตถุประสงค์ในการอยู่ร่วมกันทั้งคู่แต่ไม่ส่งผลต่ออนาคตของสังคมส่วนรวมในระยะยาว เรียกว่าสมประโยชน์ทั้งคู่แต่ไร้อนาคตอาจารย์ได้ภาระงานนักศึกษาได้ใบปริญญา

สิ่งที่ยากในปัจจุบันคือการจับคู่ไม่เป็นไปในแบบใดแบบหนึ่งเหมือนที่เคยเกิดขึ้นในอดีต แต่จะมีการผสมกัน (อาจารย์หนึ่งคนจะเจอนักศึกษาทั้งสองแบบ ในทางกลับกันนักศึกษาหนึ่งคนจะเจออาจารย์ทั้งสองแบบ) เลยทำให้จัดการยากและสุดท้ายจะพบว่าหากจัดการการศึกษาแบบมุ่งเน้นเชิงปริมาณอัตราการสำเร็จการศึกษาของนักศึกษาจะตกลงมาอยู่ที่ 50% – 60% เท่านั้นเอง (รับนักศึกษามา 100 คนจบจริง 50 – 60 คน นอกนั้นตกออก) เพราะในเชิงปริมาณจะมีผู้ที่ไม่มีเป้าหมายชีวิตที่แท้จริงเข้ามาเรียนแบบไม่รู้จะเรียนอะไรพอเรียนไปซักพักไม่ชอบก็ออกไปหรือบางคนความรู้พื้นฐานไม่พอก็ออกไป เทียบกับในอดีตการจัดการศึกษาที่สามารถเน้นเชิงคุณภาพได้ที่อัตราการสำเร็จการศึกษาของนักศึกษาอยู่ที่มากกว่า 80% หลายรุ่น 100%

อ.ปราโมทย์ อนันต์วราพงษ์ อดีตครูช่าง ที่ตกกระไดพลอยโจนมาเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยในยุคที่อัตราการแข่งขันเข้าศึกษาต่อลดลงอย่างต่อเนื่อง

หากจะมองสถานการณ์อุตสาหกรรมการบินในปัจจุบันและอนาคตหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องมองย้อนกลับไปในอดีตที่ผ่านมา โดยเฉพาะช่วงก่อนเกิดโรคระบาดโควิด-19 เนื่องจากหนึ่งทศวรรษก่อนหน้านั้นอุตสาหกรรมการบินมีการเติบโตในอัตราที่สูงมากในทุกๆ ด้าน โดยเฉพาะด้านผู้โดยสารที่เติบโตเพิ่มขึ้นปีละ 5-6 เปอร์เซ็นต์ ก่อให้เกิดสายการบินใหม่ๆ ขึ้นมากมายในทุกภูมิภาค จนกระทั่งบริษัทผลิตเครื่องบินผลิตป้อนแทบไม่ทันการจองและส่งมอบเครื่องบินแต่ละเครื่องใช้เวลานานแรมปี ตัวเลขเครื่องบินที่ให้บริการทั่วโลกเติบโตเพิ่มขึ้นจนเกิน 20,000 เครื่องในช่วงปี 2562 แต่นั่นกลายเป็นภาพอดีตที่ทุกคนนั่งเฝ้ารอวันหวนกลับคืน

สิ่งที่ไม่คาดฝันเกิดขึ้นนั่นคือการเกิดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) หรือที่เราเรียกว่าโรคระบาดโควิด-19 เมื่อปลายปี 2562 และเริ่มทวีความรุนแรงขึ้นในตอนต้นปี 2563 ช่วงเวลานั้นการเกิดโรคระบาดเริ่มส่งผลกระทบกับอุตสาหกรรมการบินเพราะมีการตื่นตระหนกจากการติดเชื้อผ่านนักท่องเที่ยวและความหวาดกลัวต่อผู้คนที่เดินทางมาจากแหล่งที่มีการระบาดของเชื้อโรค จนมาถึงปลายไตรมาสแรกของปีที่การระบาดลุกลามจนมีการปิดเมืองปิดประเทศอย่างต่อเนื่องหลายประเทศดังที่เราทราบข่าวกันดี ส่งผลให้การเดินทางระหว่างประเทศโดยเฉพาะเพื่อการท่องเที่ยวหยุดลงอย่างเฉียบพลันในไตรมาสที่สองของปีจึงส่งผลกระทบอย่างหนักต่ออุตสาหกรรมการบินด้วยจำนวนเที่ยวบินที่ต้องหยุดให้บริการลดลงเหลือเพียงแค่ 30 เปอร์เซ็นต์ของจำนวนเที่ยวบินที่เคยมีให้บริการในปีก่อนหน้า เครื่องบินกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ต้องลงจอดยาวจนหลุมจอดไม่เพียงพอต่อการรองรับ

การแพร่ระบาดของโควิด-19 ในปี 2563 นับว่าเป็นปีที่ส่งผลกระทบกับอุตสาหกรรมการบินในเชิงลบอย่างรุนแรงเพราะจำนวนผู้โดยสายที่ลดลงทำให้ไม่สามารถทำการบินได้ โดยเฉพาะสายการบินที่ให้บริการเที่ยวบินระหว่างประเทศเป็นหลักจะได้รับผลกระทบรุนแรงกว่ามาก ดังจะเห็นข่าวการยื่นล้มละลายของสายการบินอย่างต่อเนื่องในช่วงกลางปีนี้ซึ่งมีหลายสายการบินที่แทบไม่เชื่อว่าจะเกิดการล้มละลายได้ สาเหตุเพราะว่าขาดสภาพคล่องที่จะดำเนินธุรกิจสายการบินต่อไป หลายสายการบินที่ยังคงดำเนินธุรกิจอยู่ก็หันมาใช้มาตรการลดค่าใช้จ่าย ดังที่เห็นได้ชัดคือการปรับลดเงินเดือนของบุคลากรทุกระดับในสายการบิน ตลอดจนการสร้างแรงจูงใจกรณีลาออก การลาหยุดโดยไม่รับเงินเดือน ให้พนักงานเลือก บางสายการบินหยุดจ่ายเงินเดือนพนักงานเพราะไม่มีงานให้ทำแต่ยังคงสัญญาจ้างไว้รอการฟื้นตัวของอุตสาหกรรม

สถานการณ์ปัจจุบันเข้าสู่ปลายไตรมาสที่ 3 ของปีการแพร่ระบาดของโควิด-19 ยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องแถมยังทวีความรุนแรงขึ้นจำนวนผู้ติดเชื้อทั่วโลกเกิน 25 ล้านคน บางประเทศมีการระบาดรอบสองและรอบสาม ส่งผลให้การเดินทางระหว่างประเทศยังคงหยุดชะงักอยู่ ประกอบกับภาวะเศรษฐกิจที่ถดถอยทำให้อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวหยุดชะงักตามไปด้วย หันกลับมามองที่อุตสาหกรรมการบินเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นบ้างแต่เฉพาะส่วนของการบินภายในประเทศเท่านั้นที่ปรับตัวดีขึ้นกว่าไตรมาสที่ 2 จำนวนเที่ยวบินทั่วโลกกลับมาบินที่ 50 เปอร์เซ็นต์เทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน แต่ส่วนใหญ่เป็นเที่ยวบินภายในประเทศ และหากประเทศใดเกิดการระบาดรอบใหม่ก็จะมีการปิดเมืองสลับกันไป

สำหรับภาพอนาคตของอาชีพช่างซ่อมบำรุงอากาศยานในประเทศไทยมองได้ทั้งแง่วิกฤตและโอกาสสำหรับในแง่วิกฤตที่เกิดจากการหดตัวของอุตสาหกรรมซึ่งหมายถึงปริมาณงานที่ลดลงเนื่องจากการลดลงของจำนวนเที่ยวบิน ส่งผลต่อความต้องการช่างซ่อมบำรุงอากาศยานที่ลดลง แต่ด้วยปริมาณช่างซ่อมบำรุงอากาศยานเดิมที่มีอยู่ในระบบถือว่ายังไม่ล้นงานเพราะช่วงก่อนเกิดการระบาดของโควิด-19 หลายสายการบินยังมีความต้องการช่างซ่อมบำรุงอากาศยานเพิ่มอยู่ ประกอบกับสถาบันการศึกษาที่ผลิตผู้สำเร็จการศึกษาด้านนี้ยังมีน้อยมากหากเทียบกับปริมาณงานเดิมที่มีอยู่ วิกฤตของช่างซ่อมบำรุงอากาศยานจึงอาจมีน้อยกว่าเมื่อเทียบกับงานส่วนอื่นในธุรกิจเดียวกัน

ในขณะที่โอกาสที่มีคือการพัฒนาบุคลากรด้านช่างซ่อมบำรุงอากาศยานให้เป็นช่างซ่อมทักษะฝีมือขั้นสูงที่สอดรับกับมาตรฐานระดับสากล ทั้งนี้ก่อนหน้าการเกิดโรคระบาดโควิด-19 สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทยได้มีการจัดทำร่างกฎหมายการบินฉบับใหม่ขึ้นใช้โดยให้มีความเป็นสากลมากขึ้น ซึ่งในการดำเนินการตามกฎหมายใหม่นั้นช่างซ่อมบำรุงอากาศยานที่มีใบอนุญาตอยู่เดิมส่วนใหญ่มีความจำเป็นต้องผ่านการฝึกอบรมและทดสอบตามมาตรฐานใหม่ที่กำหนดในช่วงเปลี่ยนผ่าน (Transition) การบังคับใช้กฎหมาย โดยในช่วงก่อนหน้าสายการบินหลายแห่งคาดว่าจะดำเนินการพัฒนาช่างซ่อมบำรุงอากาศยานตามกำหนดเวลาได้ยากด้วยช่างซ่อมบำรุงอากาศยานส่วนใหญ่ล้วนมีงานล้นมือทำให้ช่วงเวลาเปลี่ยนผ่านการบังคับใช้กฎหมายต้องกินเวลานานสองถึงสามปี ดังนั้นในช่วงเวลานี้หากมีการประกาศใช้กฎหมายฉบับใหม่ออกมา ช่วงการฝึกอบรมและสอบช่างที่มีอยู่เดิมให้ได้รับการต่อใบอนุญาตตามกฎหมายใหม่สามารถทำได้ทันทีอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยให้การบังคับใช้กฎหมายเป็นไปด้วยดีและพร้อมยกระดับมาตรฐานการบินภายในประเทศได้เป็นอย่างดีในอนาคต

ดังนั้นช่วงเวลานี้จึงนับว่าเหมาะในการตรวจรับรองสถาบันการศึกษาให้มีสถานะเป็น ATO (Approve Training Organization) ที่มีความพร้อมทั้งทางด้านหลักสูตรและบุคลากรตรงตามมาตรฐานสากลโดยสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย เพื่อให้มีจำนวนศูนย์ฝึกอบรมเพียงพอที่จะรองรับการฝึกอบรมช่างซ่อมบำรุงอากาศยานที่มีอยู่เดิมตลอดจนผลิตช่างรุ่นใหม่ตามมาตรฐานสากลตามมาด้วย เพราะอย่างไรก็ตามการฟื้นตัวของอุตสาหกรรมการบินหลังหมดวิกฤตโควิด-19 ที่อาจจะต้องใช้เวลารอคอยหนึ่งถึงสองปี และเมื่อถึงเวลานั้นประเทศไทยจะกลายเป็นผู้นำด้านการซ่อมบำรุงอากาศยานในภูมิภาคด้วยช่างซ่อมบำรุงอากาศยานทักษะสูงตามมาตรฐานสากลและพร้อมดำเนินการเป็นศูนย์กลางการซ่อมบำรุงอากาศยานตามที่มีกำหนดไว้ในแผนการพัฒนาต่างๆ เช่นศูนย์ซ่อมบำรุงอากาศยานอู่ตะเภา และโรงงานผลิตชิ้นส่วนที่เริ่มเข้ามาตั้งฐานการผลิตในประเทศไทยเพิ่มขึ้น

……………………………………………………………………………………………

ผมเขียน​ WHAT​ IF นี้ไว้เมื่อเดือนมีนาคมปีที่แล้วโดยใช้นามปากกา​ ปม​ อนันต์​ ซึ่งเมื่อปีที่แล้วกระแส​ WHAT​ IF​ ได้รับความนิยมมาก​ ผมเองเขียนก็ไม่พ้นเรื่อง​ University​ Downsizing​ ที่ผมติดตามอยู่​ นำมารวบรวมในเพจนี้อีกรอบครับ

What If

หากมหาวิทยาลัยไม่มีนักศึกษาจะเป็นอย่างไร?

สถานการณ์ตอนนี้ต้องยอมรับว่ามหาวิทยาลัยในประเทศไทยมีจำนวนที่นั่งเรียนมากกว่าจำนวนผู้ที่จะเข้าศึกษาต่อมากกว่าห้าหมื่นที่นั่งในปีการศึกษา 2561 ที่กำลังจะเปิดสอนในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า ดังนั้นตอนนี้แต่ละมหาวิทยาลัยอยู่ระหว่างการรับนักศึกษาใหม่ เริ่มมีกลยุทธ์ต่างๆ ออกมามากมาย เรียกว่าบางกลยุทธ์ออกแนวโปรโมชั่นกันทีเดียว และต้องคอยดูคู่แข่งอยู่ตลอดเวลาเพื่อการปรับแผนการรับสมัคร อย่างไรก็ตามจำนวนที่นั่งที่ว่างก็ยังคงมีอยู่เท่าเดิม เพียงแต่ว่าพอถึงเวลาเปิดเทอมแต่ละมหาวิทยาลัยจะรับส่วนแบ่งที่ว่างไปเท่าไหร่เท่านั้นเอง

สถานกวดวิชายังคงมีอยู่เหมือนเดิม (แต่ก็กำลังถดถอย) เพราะคนไทยยังมีค่านิยมในการเข้าเรียนบางโรงเรียน (กรณีเข้าเรียนระดับประถมและมัธยม) บางสาขาวิชา บางคณะ บางมหาวิทยาลัย เลยทำให้มีการแข่งขันเพื่อที่จะแย่งกันเข้าไปเรียนตามค่านิยมนั้น ส่วนสาขาที่ไม่เป็นที่นิยมตามค่านิยมก็จะมีที่ว่างประเภทที่ไม่ต้องแข่งขันอะไรเลย ขอแค่เพียงเข้ามาสมัครเรียนเท่านั้นเอง

นักเรียนยุคใหม่หาที่เรียนผ่านรีวิว

นักเรียนสมัยนี้ถือว่าได้เปรียบตรงที่สามารถเลือกที่เรียนได้ค่อนข้างมาก ยกเว้นคนที่ต้องการเข้าเรียนในบางสาขาเท่านั้น ทำให้การตัดสินใจเลือกที่เรียนของนักเรียนเปลี่ยนไปมีการเลือกแล้วเลือกอีก สิ่งหนึ่งที่เป็นไปตามยุคสมัยคือการเข้าไปดูรีวิว ที่เรียนต่างๆ รวมถึงการไปตั้งกระทู้ถามข้อมูลในเว็บไซต์ ทำให้รูปแบบการแนะแนวการศึกษาด้วยครูแนะแนวแบบเดิมๆ แทบจะไม่ส่งผลต่อการเลือกศึกษาต่อเลย หลายครั้งที่อาจารย์จากมหาวิทยาลัยขอครูแนะแนวเข้าไปนำเสนอหลักสูตร นักเรียนที่ถูกจัดให้มานั่งฟังอาจจะฟังการนำเสนอหลักสูตรไปพร้อมๆ กับการดูรีวิว หลักสูตรนั้นไปพร้อมกันทีเดียว

สิ่งที่มหาวิทยาลัยต้องปรับตัวและมีสัญญาณให้ปรับตัวมานานนับแรมปีคือการปรับหลักสูตรให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนรูปแบบการจัดการเรียนการสอนให้น่าสนใจ หากทำได้เช่นนั้นก็จะมีคนนำไปรีวิว มากขึ้นเรื่อยๆ และข้อมูลที่นักเรียนพบในการรีวิว ก็จะช่วยดึงดูดให้มีคนตัดสินใจมาเรียนมากขึ้นในลักษณะเดียวกับคำว่าปากต่อปาก

บุคลากรในมหาวิทยาลัย

ปัญหาอย่างหนึ่งคือบุคลากรภายในมหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ปรับตัวไม่ทันต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน หนำซ้ำบางส่วนยังคิดติดกับดักในกรอบของการจัดการศึกษาเมื่อหลายสิบปีก่อนที่มี Demand มากกว่า Supply ทำให้การขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงทำได้ยากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะบุคลากรในมหาวิทยาลัยรัฐที่ยังมีข้าราชการที่คิดว่ายังไงสถานะข้าราชการก็ไม่ได้รับผลกระทบ

อย่างไรก็ตามตอนนี้รัฐบาลให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาด้านการศึกษาสูงเป็นพิเศษ ตลอดจนมีข่าวเกี่ยวกับวิกฤตการณ์ครั้งนี้ถี่ยิบ คงใช้เวลาในการปรับกระบวนทัศน์ของบุคลากรทางการศึกษาได้ง่ายขึ้นแล้วพากันก้าวข้ามปัญหาเหล่านี้ไป

การหดตัวของมหาวิทยาลัย

ด้วยสภาวะจำนวนผู้เรียนและค่านิยมที่เปลี่ยนไป หากไม่ต้องสนใจปัจจัยอื่นเลยจะเกิดการหดตัวของมหาวิทยาลัย (University Downsizing) ในประเทศไทย อาจจะแบ่งออกได้เป็น 3 ระยะ

ระยะยาวมหาวิทยาลัยที่มีอยู่จนยั่งยืนถึงระยะยาวได้ต้องขยับอันดับในประเทศให้อยู่ใน 50 อันดับแรกให้ได้ ซึ่งหากมหาวิทยาลัยใดพัฒนาถึงขั้นนั้นก็จะสามารถยั่งยืนคู่สังคมไทยไปอีกยาวนาน

ระยะปานกลางมหาวิทยาลัยที่มีอยู่จะต้องพัฒนาให้อยู่ใน 100 อันดับแรกในประเทศให้ได้ เพื่อต่อลมหายใจและรอการเพี้ยงพล้ำของอันดับต้นๆ กลุ่มนี้จะวัดกันที่อัตราการก้าวกระโดดในการพัฒนา

ระยะสั้นเป็นระยะการหดตัวอย่างรุนแรงของมหาวิทยาลัยที่ไม่อยู่ใน 100 อันดับแรก ที่ต้องแข่งขันกันอย่างหนัก ซึ่งไม่รู้จะได้ซักกี่ปี บางมหาวิทยาลัยอาจเลิกกิจการ บางมหาวิทยาลัยอาจจะขายกิจการให้ทุนต่างชาติ

อย่างไรก็ตามประเทศไทยเองยังไม่ได้มีการจัดอันดับมหาวิทยาลัยทั้งหมดเข้าด้วยกัน ทำให้ต้องอ้างอิงอันดับจากฐานข้อมูลการจัดอันดับอื่นๆ (ที่ต่างประเทศจัดไว้) ซึ่งจะไม่ครอบคลุมมหาวิทยาลัยทั้งหมด บางมหาวิทยาลัยอาจต้องคาดเดาอันดับตัวเอง หรือดีที่สุดคือเร่งพัฒนาอย่างก้าวกระโดดให้ได้

ในความเป็นจริงการหดตัวของมหาวิทยาลัยได้เกิดขึ้นมาหลายปีแล้วแต่ยังไม่เด่นชัดเหมือนปีนี้ เวลาที่เหลืออยู่ขออย่าให้เป็นดังสุภาษิตที่ว่า กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้ ก็แล้วกัน

กติกาการเล่น What If คือคำถามที่ตั้งไว้จะเป็นปลายเปิดสามารถมีคำตอบได้หลายคำตอบให้ขบคิดต่อไป

ปม อนันต์
7 มีนาคม 2561